نگاهی به چالش‌های نهادینه‌سازی هنر موسیقی، بحران انتخاب ساز و خلأ راهبری اصولی در نشست تخصصی خانه پیانو اصفهان
ملیکا قرمزی _ به گزارش پایگاه خبری کیمیای ایران آنلاین
موسیقی اگرچه در سال‌های اخیر توانسته راه خود را به خانه‌ها و سبد فرهنگی خانواده‌ها باز کند، اما به اذعان پیشکسوتان و کارشناسان، این مسیر همچنان از استانداردها و زیرساخت‌های آکادمیک فاصله معناداری دارد. در نشست تخصصی بررسی وضعیت آموزش موسیقی در کشور که با حضور چهره‌های شاخص عرصه هنر در اصفهان برگزار شد، زوایای پنهان و آسیب‌های جدی حاکم بر نظام آموزشی نسل جدید به نقد کشیده شد؛ نشستی که در آن بر ضرورت ایجاد نهادهای مشاوره‌ای و علمی برای نجات استعدادهای هنری از باتلاق «آزمون و خطا» تأکید شد.
«همایون مسائلی»، مدیر خانه پیانو اصفهان، با نگاهی به گذشته و مقایسه آن با شرایط امروز، ریشه بسیاری از چالش‌ها را در فقدان دسترسی به اطلاعات اصولی می‌داند. وی با اشاره به تجربیات دوران جوانی خود یادآور شد: زمانی ما بدون شناخت از ماهیت سازها و تنها با تکیه بر اصوات ضبط‌شده یا دیدن ارگ‌ها وارد این وادی شدیم؛ اما امروز انتظار می‌رفت با پیشرفت فناوری، این خلأ پر شود.
مسائلی با ابراز نگرانی از اصرار خانواده‌ها برای ورود زودهنگام کودکان (سنین ۴ تا ۵ سالگی) به دنیای موسیقی تصریح کرد: امروزه اشتیاق خانواده‌ها بالاست، امامتأسفانه راهنمای موثقی وجود ندارد و بخش بزرگی از جامعه هدف، همچنان مسیر را با آزمون و خطای پرهزینه طی می‌کنند.
او راهکار برون‌رفت از این چرخه معیوب را ورود آموزش و پرورش به مقوله هنر می‌داند و پیشنهاد می‌کند: آشنایی با تاریخچه و ماهیت سازها باید به شکل متون فوق‌برنامه در مدارس ابتدایی گنجانده شود تا کودکان پیش از انتخاب تخصصی، دیدگاهی روشن پیدا کنند. با این حال، تحقق این امر مستقیماً در گرو حضور گروه‌های متخصصی است که فرآیند راهبری را به شکلی فراگیر و آکادمیک هدایت کنند، نه اتکا به تلاش‌های جزیره‌ای و فردی.
اما انتقادات زمانی صریح‌تر شد که «مهدی حمزه‌ای»، استاد برجسته موسیقی اصفهان، پشت تریبون قرار گرفت. او با هشدار نسبت به رشد قارچ‌گونه آموزشگاه‌های بدون پشتوانه علمی گفت: بزرگ‌ترین معضل امروز، بحران «کمبود مشاوران آکادمیک» است. با افزایش تعداد آموزشگاه‌ها، کیفیت نیروی انسانی و متدولوژی آموزشی به شدت عقب مانده است.
به گفته حمزه‌ای، حضور فارغ‌التحصیلان رشته‌های غیرمرتبط (همچون مهندسی یا مرمت آثار تاریخی) در جایگاه تدریس موسیقی، زنگ خطری برای آینده هنری کودکان است. او در این باره هشدار داد:
«وقتی یک کودک ۷ ساله نواختن را در بستر غیررسمی آغاز می‌کند، در دوران نوجوانی برای ورود به هنرستان یا دانشگاه دچار چالش جدی می‌شود؛ چرا که آموخته‌های او هیچ تناسبی با استانداردهای آکادمیک ندارد.»
این استاد موسیقی به یک واقعیت ساختارشکنی‌نشده در نظام آموزشی کشور نیز اشاره کرد و افزود: سیستم رسمی کشور تنها دو شاخه «موسیقی کلاسیک غربی» و «سنتی ایرانی» را به رسمیت می‌شناسد. این در حالی است که موسیقی پاپ با وجود محبوبیت فراوان، جایی در دانشگاه‌ها ندارد. بی‌توجهی خانواده‌ها و مربیان به این واقعیت ساختاری، سالانه باعث انحراف مسیر و شکست بسیاری از استعدادهای درخشان در آزمون‌های ورودی هنرستان‌ها می‌شود.
بخش پایانی این نشست به ظرافت‌های فنی انتخاب ساز و متدولوژی تدریس اختصاص داشت. حمزه‌ای با اشاره به استانداردهای سن شروع سازهای بادی (به دلیل چالش‌های حجم ریه و قدرت انگشتان) از تحولات مدرن سخن گفت؛ جایی که ظهور سازهای ارگونومیک و پلاستیکی مخصوص کودکان، مرزهای سنی را جابجا کرده است.
با این وجود، او معتقد است ابزار مدرن بدون معلم کارآمد کارگشا نیست:
«حتی با وجود تجهیزات مدرن، کلید اصلی موفقیت در دست معلم است. اگر مربی نتواند مفاهیم پایه‌ای همچون ضرب‌آهنگ و تقسیم‌بندی را به زبانی ساده به کودک منتقل کند، بی‌شک به تعویق انداختن آموزش بسیار عاقلانه‌تر از شروع فرسایشی آن است. متأسفانه معلمان توانمند در حوزه آموزش پایه در اقلیت هستند.»
نشست تخصصی خانه پیانو اصفهان با این گزاره به کار خود پایان داد که موسیقی، زبان مشترک و ابزاری قدرتمند برای پیوند ملل است؛ اما رسیدن به این افق، پیش از هر چیز نیازمند جراحی ساختارهای آموزشی، غربالگری مربیان و روشن کردن چراغ راه خانواده‌هاست تا نسل آینده، هنر را نه به عنوان یک سرگرمی کورکورانه، بلکه به عنوان یک مسیر روشن و حرفه‌ای تجربه کند.