از ۱۲۰۰ صلح‌یار تا ۵۲ مدرسه؛ کرمانشاه به دنبال حل اختلاف پیش از رسیدن به دادگاه
معاون حل اختلاف دادگستری استان کرمانشاه از ثبت سازش در ۵۵.۲۷ درصد پرونده‌های ارجاعی به شوراهای حل اختلاف طی هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵ خبر داد؛ آماری که در کنار فعالیت بیش از یک‌هزار و ۲۰۰ صلح‌یار، راه‌اندازی کلینیک‌های صلح در مدارس و سازش در ۱۱ پرونده قتل عمد، از گسترش تلاش‌ها برای تبدیل فرهنگ گذشت و گفت‌وگو به راهکاری عملی برای کاهش تنش‌های اجتماعی حکایت دارد.
صفورادانایی فرد-به گزارش پایگاه خبری کیمیای ایران آنلاین
حل اختلاف همیشه نباید از مسیر دادگاه و صدور حکم عبور کند؛ گاهی یک گفت‌وگو، میانجیگری یک فرد معتمد یا گذشت از حق شخصی می‌تواند مانع از طولانی شدن یک اختلاف و تبدیل آن به بحرانی بزرگ‌تر شود. رویکردی که دستگاه قضایی کرمانشاه در سال‌های اخیر با توسعه شوراهای حل اختلاف، جذب صلح‌یاران و اجرای برنامه‌های آموزشی در محلات و مدارس دنبال کرده است.
سعید قادری‌فصیح، معاون حل اختلاف دادگستری استان کرمانشاه، در تشریح عملکرد این مجموعه به مناسبت بیست‌وچهارمین سالروز تشکیل شوراهای حل اختلاف، از افزایش روند سازش در پرونده‌های ارجاعی خبر داد و گفت: میزان سازش از ۳۳.۶۸ درصد در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۴ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده و در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵ نیز به ۵۵.۲۷ درصد افزایش یافته است؛ رقمی که از هدف پیش‌بینی‌شده در برنامه عملیاتی سال جاری نیز فراتر رفته است.
به گفته قادری‌فصیح، بیش از یک‌هزار و ۲۰۰ صلح‌یار در استان جذب و سازماندهی شده‌اند و در قالب هیئت‌های سه‌نفره و پنج‌نفره در بخش‌های مختلف جامعه فعالیت می‌کنند.این افراد در مساجد، کلانتری‌ها، دانشگاه‌ها، مدارس، اصناف، اتحادیه‌ها، باشگاه‌های ورزشی و اماکن مذهبی حضور دارند تا با استفاده از ظرفیت افراد مورد اعتماد و معتمدان محلی، زمینه حل اختلافات را پیش از ورود به فرایندهای قضایی فراهم کنند.
در همین راستا، طرح «روستای صلح» نیز تدوین و برای بررسی به مرکز حل اختلاف ارسال شده است. در این طرح، دهیاران به‌عنوان سفیران صلح و سازش در کنار هیئت‌های صلح‌یاری و با پشتیبانی پاسگاه‌های انتظامی، برای شناسایی و حل اختلافات روستایی نقش‌آفرینی خواهند کرد.
یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فعالیت صلح‌یاران و مصلحان اجتماعی، تلاش برای جلب رضایت اولیای دم در پرونده‌های قتل عمد است.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی معاون حل اختلاف دادگستری کرمانشاه، طی پنج سال گذشته ۱۲۲ پرونده قتل عمد در استان با گذشت اولیای دم به سازش منتهی شده است. از این تعداد، ۱۱ پرونده مربوط به هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵ بوده است.
این آمار نشان می‌دهد که ظرفیت گفت‌وگو، میانجیگری و جلب رضایت خانواده‌های آسیب‌دیده، حتی در سنگین‌ترین اختلافات و پرونده‌های قضایی نیز می‌تواند زمینه‌ساز تصمیمی متفاوت باشد.
کرمانشاه برای نهادینه کردن فرهنگ سازش، آموزش نسل نوجوان را نیز در دستور کار قرار داده است. کلینیک‌های صلح و صلح‌یاری مدارس که فعالیت خود را با پنج مدرسه در سال ۱۴۰۳ آغاز کردند، در سال ۱۴۰۴ به ۱۷ مدرسه رسیدند و در سال جاری نیز در ۵۲ مدرسه مرکز استان توسعه یافته‌اند.
در این طرح، کارشناسان حقوقی و روان‌شناسان با حضور در مدارس، مهارت‌هایی مانند کنترل خشم، مدیریت احساسات، گذشت، بخشش، عذرخواهی و حل مسالمت‌آمیز اختلافات را به دانش‌آموزان آموزش می‌دهند.
برنامه‌ریزی برای برگزاری مسابقات دانش‌آموزی میان مدارس نیز از دیگر اقداماتی است که با هدف تقویت مشارکت دانش‌آموزان در ترویج فرهنگ صلح دنبال می‌شود.
معاون حل اختلاف دادگستری کرمانشاه با اشاره به توسعه ظرفیت میانجیگری در استان گفت: بیش از ۸۰ میانجیگر جذب شده‌اند و در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵، تعداد ۴۸۸ پرونده به این افراد ارجاع شده است.
در بخش داوری حرفه‌ای نیز بیش از ۵۰ داور طی دو سال و هفت ماه گذشته جذب شده‌اند. در حالی که در مجموع سال ۱۴۰۴، تعداد ۲۵ پرونده به داوران حرفه‌ای ارجاع شده بود، این رقم در هفت ماه نخست سال جاری به ۱۱۳ پرونده رسیده است.
این شیوه‌ها با هدف کاهش اطاله دادرسی، هزینه‌های رسیدگی و مراجعات مردم به محاکم قضایی توسعه یافته‌اند.
قادری‌فصیح همچنین به ظرفیت ماده ۱۳ قانون شوراهای حل اختلاف اشاره کرد که امکان مراجعه مستقیم مردم برای حل برخی اختلافات حقوقی و مدنی و جرایم قابل گذشت را بدون تشکیل پرونده قضایی در دادگستری فراهم می‌کند.
در حال حاضر ۱۰۸ شعبه شورای حل اختلاف در استان کرمانشاه فعالیت می‌کنند که ۴۵ شعبه در مرکز استان و سایر شعب در شهرستان‌ها مستقر هستند. همچنین ۹ شعبه تخصصی در حوزه‌هایی مانند اصناف، صنعت و معدن، امور عشایری، اوقاف و امور خیریه، بنیاد شهید، امور پزشکی و برخی حوزه‌های صنفی راه‌اندازی شده‌اند.
معاون حل اختلاف دادگستری استان در بخش دیگری از سخنان خود از فعالیت «استودیو صبر» با همکاری صداوسیما خبر داد و گفت: دیدگاه‌های ۵۰ کارشناس در این استودیو ضبط شده و در قالب برنامه‌های مختلف برای آگاهی‌بخشی درباره روش‌های جایگزین رسیدگی قضایی در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.
پقادری‌فصیح با تأکید بر ضرورت مشارکت رسانه‌ها در ترویج فرهنگ صلح و اصلاح ذات‌البین، از آمادگی این معاونت برای سازماندهی فعالان رسانه‌ای به‌عنوان صلح‌یار خبر داد.
آنچه از مجموعه اقدامات و آمارهای اعلام‌شده برمی‌آید، این است که موفقیت برنامه‌های حل اختلاف تنها با تعداد شعب یا پرونده‌های مختومه سنجیده نمی‌شود؛ بلکه میزان توانایی جامعه در حل مسالمت‌آمیز اختلافات، پیش از تبدیل شدن آن‌ها به پرونده‌های قضایی و آسیب‌های اجتماعی، شاخص مهم‌تری برای ارزیابی اثرگذاری این رویکرد خواهد بود.