احیای ۱۲۸ بنای تاریخی اصفهان؛ گامی بلند در جهت توسعه گردشگری

ملیکا قرمزی _ به گزارش پایگاه خبری کیمیای ایران آنلاین

اصفهان، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین و شناخته‌شده‌ترین مراکز فرهنگی و تاریخی ایران، مجموعه‌ای از بناها، محلات، بازارها و خانه‌های تاریخی را در خود دارد که هر یک بخشی از هویت شهری و حافظه جمعی این شهر را شکل می‌دهند. در میان این میراث، خانه‌های تاریخی جایگاهی ویژه دارند؛ زیرا نه‌تنها نمونه‌هایی از معماری اصفهانی و سبک‌های زندگی گذشته‌اند، بلکه پیوندی مستقیم میان مردم، مکان و روایت تاریخی شهر برقرار می‌کنند.

در دهه‌های اخیر، تغییر الگوهای سکونت، فرسایش ساختمان‌ها، تبدیل کاربری‌ها و فشار توسعه شهری، بسیاری از این خانه‌ها را در معرض تخریب، کاربری ناسازگار یا فراموشی قرار داده است. در این شرایط، احیای خانه‌های تاریخی می‌تواند به ماندگاری این بناها و ورود آنها به چرخه گردشگری شهری کمک کند.

محمدعلی ایزدخواستی مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان با اشاره به اهمیت احیای خانه‌های تاریخی اظهار کرد: در سال‌های اخیر، موضوع احیای خانه‌های تاریخی اصفهان بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. اکنون بر اساس اطلاعات گردآوری‌شده توسط سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان، ۱۲۸ خانه تاریخی احیاشده یا در حال احیا در شهر اصفهان شناسایی و به‌روزرسانی شده‌اند که با کاربری‌هایی مانند اقامتگاه سنتی، رستوران، کافه، موزه و موارد مشابه فعالیت می‌کنند یا در مسیر احیا قرار دارند. این اقدام در واقع نوعی پایش میدانی و تخصصی بوده است. اطلاعات گردآوری‌شده شامل نشانی این خانه‌ها، تصاویر، مشخصات مالک و بهره‌بردار، نوع کاربری، نوع و میزان امکانات و سطح فعالیت آن‌هاست. در جریان این بررسی، همه خانه‌های مورد اشاره بازدید شدند، تصاویر آن‌ها ثبت و ضبط شد و با بهره‌برداران نیز گفت‌وگو صورت گرفت.

وی افزود: از میان این ۱۲۸ خانه، ۱۰۳ مورد مرمت خود را به پایان رسانده‌اند و ۲۵ مورد نیز در حال مرمت هستند. این آمار نشان می‌دهد که احیای خانه‌های تاریخی در اصفهان به یک جریان قابل توجه تبدیل شده و به‌ویژه در چهار سال گذشته، رشد چشمگیری در مرمت این خانه‌ها با هدف استفاده در کاربری‌های گردشگری دیده می‌شود.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان هدف از بازدیدهای میدانی و گردآوری اطلاعات را ترسیم تصویری دقیق از وضعیت خانه‌های تاریخی احیاشده و در حال احیا دانست و افزود: در این مسیر، ضمن گفت‌وگو با بهره‌برداران، چالش‌ها و مشکلات آن‌ها جمع آوری و تدوین شد. این نظام مسائل پس از بررسی کارشناسانه، جهت پیگیری و اقدام به متولیان مربوطه از جمله شهرداری‌های مناطق، اداره کل میراث فرهنگی و دستگاه‌های خدمات‌رسان ارجاع شده است.

به گفته وی، کارشناسان سازمان با بازدیدهای دوره‌ای از این ابنیه و اقامتگاه‌های گردشگری، روند حل مشکلات را به‌طور مستمر دنبال می‌کنند. این تعامل دائم با بهره‌برداران سبب می‌شود چالش‌های موجود پیش از تبدیل شدن به موانع جدی، شناسایی و مرتفع گردند.

ایزدخواستی با اشاره به اینکه پایش و به‌روزرسانی وضعیت ابنیه گردشگری اعم از هتل‌ها، اقامتگاه‌های سنتی و سفره‌خانه‌ها در سه محدوده اصلی بافت تاریخی اصفهان انجام شده است، اظهار کرد: این طرح به تفکیک محلات در مناطق ۱، ۳ و ۵ شهرداری صورت گرفته است؛ به‌طوری‌که در منطقه یک محلاتی مانند «علی‌قلی‌آقا، بیدآباد و درب‌کوشک»، در منطقه سه محلات شاخصی نظیر «نقش‌جهان، شهشهان، جویباره، چرخاب و سنبلستان» و در منطقه پنج نیز محله‌های «جلفا و سیچان» مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفتند.

وی با اشاره به چالش‌های متنوع بهره‌برداران، کمبود پارکینگ را از مهم‌ترین دغدغه‌ها دانست و تصریح کرد: استقرار این ابنیه در بافت تاریخی و معابر کم‌عرض قدیمی، تردد و توقف خودروها را برای گردشگران دشوار کرده است. علاوه بر این، موضوعاتی نظیر نظافت عمومی و بهسازی سیما و منظر پیرامون این خانه‌ها نیز از دیگر مطالبات جدی فعالان این حوزه است.

مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان با اشاره به اهمیت فضای پیرامونی این بناها گفت: زمانی که یک خانه تاریخی به اقامتگاه، رستوران، کافه یا موزه تبدیل می‌شود، کیفیت محیط اطراف آن نیز در تجربه گردشگر اثرگذار است؛ بنابراین نامناسب بودن منظر پیرامونی یا وجود زمین‌های بایر و رهاشده می‌تواند از جذابیت حضور در آن محدوده بکاهد.

وی افزود: از دیگر مسائل مطرح‌شده، نبود یا ضعف تابلوهای راهنما و مسیر‌یابی است؛ موضوعی که به‌ویژه برای گردشگران ناآشنا با محله اهمیت دارد و در صورت نبود نشانه‌های واضح، حتی مجموعه‌های فعال و ارزشمند نیز ممکن است کمتر دیده شوند یا دسترسی به آن‌ها دشوار شود.
وی تصریح کرد: پس از شناسایی این مسائل، سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان موضوعات را به‌صورت کارشناسی جمع‌بندی و با متولیان مرتبط مطرح کرده است. در همین راستا، نشست‌های متعددی با شهرداران مناطق برگزار شده تا مشکلات اقامتگاه‌ها و مراکز سنتی بررسی و برای رفع آن‌ها اقدام شود. البته برخی از این مسائل نیازمند همکاری چند دستگاه هستند؛ چراکه موضوعاتی مانند خدمات‌رسانی، وضعیت محلی، منظر شهری، تابلوهای مسیر و زیرساخت‌ها هر یک متولی و مسیر اداری مشخصی دارند. سازمان نیز تلاش می‌کند این موارد را به‌صورت منظم و قابل پیگیری در اختیار دستگاه‌های مسئول قرار دهد.
ایزدخواستی با اشاره به افزایش تعداد خانه‌های تاریخی مرمت شده در چهار سال گذشته گفت: این روند از دو جهت مهم است؛ نخست اینکه از تخریب و فرسودگی بیشتر بنا جلوگیری می‌کند و دوم اینکه با تعریف کاربری مناسب، خانه تاریخی از حالت صرفاً کالبدی خارج شده و دوباره وارد چرخه زندگی می‌شود.
وی افزود: خانه تاریخی اگر رها شود به‌تدریج آسیب می‌بیند، اما کاربری‌هایی مانند اقامتگاه سنتی، رستوران، کافه و موزه، در صورت رعایت ملاحظات فنی و میراثی، می‌توانند به حفاظت مؤثرتر از این بناها کمک کنند. از سوی دیگر، ورود این خانه‌ها به چرخه گردشگری، جاذبه‌های تازه‌ای برای سفر به اصفهان ایجاد می‌کند و تجربه‌ای نزدیک‌تر به فضای تاریخی و فرهنگی شهر را برای گردشگران فراهم می‌سازد.
وی بیان کرد: هدف سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان حمایت از سرمایه‌گذاران این بخش برای احیای سایر خانه‌های تاریخی شهر است. سرمایه‌گذارانی که تمایل دارند در این حوزه فعالیت کنند، می‌توانند با سازمان تماس بگیرند و از خدمات و مزایایی که پیش‌بینی شده بهره‌مند شوند. این خدمات شامل آسیب‌شناسی و ارائه مشاوره مرمت بنای تاریخی است. بسیاری از مالکان یا سرمایه‌گذاران ممکن است نسبت به وضعیت فنی بنا، نوع آسیب‌ها و شیوه صحیح مرمت شناخت کافی نداشته باشند و سازمان در این زمینه مشاوره تخصصی ارائه می‌کند.
وی با اشاره به حمایت‌های سازمان در فرآیند احیای این ابنیه اظهار کرد: سازمان در زمینه اخذ مجوزهای قانونی از اداره کل میراث فرهنگی و شهرداری و همچنین ارائه مشاوره‌های اقتصادی برای تعیین کاربری بهینه به منظور حفظ بنا و بازدهی اقتصادی به مالکان یاری می‌رساند؛ خدماتی تخصصی که به‌صورت کاملاً رایگان ارائه می‌شود. علاوه بر این، سازمان در صورت نیاز آمادگی دارد عملیات مرمت و تجهیز بناها را نیز به‌طور مستقیم بر عهده بگیرد.
ایزدخواستی ناآشنایی مالکان با ضوابط میراثی، مسیرهای قانونی و شیوه‌های تخصصی مرمت را از چالش‌های بزرگ این حوزه دانست و تصریح کرد: این کمبود اطلاعات فنی و اداری غالباً سرمایه‌گذاران را با مشکل مواجه می‌کند. از این رو، تسهیل مسیر سرمایه‌گذاری از طریق ارائه مشاوره‌های فنی، همراهی در اخذ مجوزها و هدایت در مسیر مرمت اصولی، از اولویت‌های اصلی سازمان برای مانع‌زدایی در این بخش است.
ایزدخواستی خانه‌های تاریخی اصفهان را ظرفیتی بی‌بدیل برای روایت هنر و معماری ایرانی‌ـ‌اسلامی دانست و تصریح کرد: احیای این ابنیه و ورود آن‌ها به چرخه گردشگری، علاوه بر صیانت از میراث فرهنگی، جاذبه‌های ارزشمندی برای سفر به اصفهان خلق می‌کند. بسیاری از این خانه‌ها، موزه‌هایی گرانسنگ و جلوه‌گاهی از هنرهای سنتی و اصیل به شمار می‌روند که تماشای تزیینات هنرمندانه آن‌ها تجربه‌ای منحصربه‌فرد برای بازدیدکنندگان است.