جنگ روایت‌ها در میدان رسانه
نشست «جنگ روایت‌ها در روایت جنگ» در ادامه نشستهای «پاتوق همبستگی رسانه و مردم» در مشهد برگزار شد؛ رویدادی که در آن، فعالان رسانه‌ای با تکیه بر تجربه‌های میدانی، از نقش تعیین‌کننده روایت‌ها در بازسازی همدلی اجتماعی در روزهای بحران گفتند.
عفت رضوی _ به گزارش پایگاه خبری کیمیای ایران آنلاین / به نقل از اداره کل روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، دومین نشست «پاتوق همبستگی رسانه و مردم» به بستری برای بازخوانی این تجربه‌ها تبدیل شد؛ جایی که روایت‌ها نه‌فقط نقل شدند، بلکه دوباره جان گرفتند.
احسان گرایلی، سرپرست اداره کل روابط عمومی استانداری خراسان رضوی در حاشیه این رویداد با تأکید بر اهمیت روایت‌سازی در شرایط بحران گفت: «حوزه رسانه از منظر ایجاد روایت، یکی از مهم‌ترین عرصه‌ها در شرایط اضطرار، جنگ و التهاب اجتماعی است؛ چرا که علاوه بر اطلاع‌رسانی و آماده‌سازی افکار عمومی، می‌تواند احساس اهمیت و عاطفه را نیز در جامعه ایجاد کند.»
او با تمرکز بر مفهوم «خرده‌روایت‌ها» ادامه داد: «آنچه امروز بیش از گذشته به آن نیاز داریم، خلق خرده‌روایت‌هاست؛ اتفاقی که می‌تواند فراتر از حوزه خبر عمل کند. خرده‌روایت‌ها با خود حس و ماندگاری ایجاد می‌کنند و فضای ذهنی افکار عمومی را نسبت به موضوعات حساس می‌سازند و راهبری می‌کنند.»
گرایلی با اشاره به تجربه این برنامه افزود: «تجربه امروز بچه‌ها در این برنامه این بود که درباره ساخت روایت با یکدیگر گفت‌وگو کنند. روایت جزئیاتی دارد و یک خبر برای تبدیل شدن به روایت، نیازمند بازی، آشنایی و اشرافی است که بتواند اثربخشی عمیق‌تری ایجاد کند.»
او با نگاهی روایی‌تر به موضوع تأکید کرد: «خبر گاهی خیلی سریع می‌آید و از ذهن می‌رود، اما خرده‌روایت‌ها گاهی سبک زندگی ایجاد می‌کنند؛ خرده‌بایدها، رفتار، منش و جهان‌بینی می‌سازند، زیرا این مفاهیم را به شکلی شیرین منتقل می‌کنند. ما با قصه‌ها بزرگ می‌شویم، با قصه‌ها فکر می‌کنیم و با قصه‌ها رشد می‌کنیم.»
در این نشست که در خانه خلاق و نوآوری محتوای دیجیتال نیتک برگزار شد، روایت‌ها از سطح تحلیل به میدان واقعیت رفت؛ جایی که خبرنگاران از دل صحنه‌های جنگ سخن گفتند.
امین اعتبار، خبرنگار اعزامی از مشهد به شهرهای درگیر جنگ، در تشریح تجربه میدانی خود گفت: «آنچه در روزهای جنگ بیش از هر چیز دیده می‌شد، همبستگی مردم، حضور خودجوش در صحنه و روایت‌هایی بود که فراتر از اخبار رسمی، واقعیت جامعه ایران را به تصویر می‌کشید.»
او با اشاره به صحنه‌های عینی افزود: «در بسیاری از صحنه‌هایی که حضور داشتیم، مردم با وجود خطر، محل حادثه را ترک نمی‌کردند و تلاش داشتند کنار یکدیگر بمانند. در میدان خراسان تهران بارها از مردم خواسته می‌شد فاصله بگیرند، اما فضای همدلی و نگرانی عمومی باعث می‌شد مردم همچنان در صحنه حضور داشته باشند.»
اعتبار به شکاف میان روایت رسمی و تجربه زیسته مردم نیز اشاره کرد و گفت: «یکی از نکات قابل توجه، تفاوت روایت واقعی مردم با تصویری بود که برخی رسانه‌های خارجی ارائه می‌کردند. در بسیاری از مناطق آسیب‌دیده، مردم با وجود نگرانی‌ها، نسبت به یکدیگر احساس مسئولیت داشتند و حتی در سخت‌ترین شرایط نیز روحیه همراهی و همدلی دیده می‌شد.»
او ادامه داد: «در اصفهان و خارک و میناب نیز صحنه‌هایی از ایثار و مظلومیت مردم و نیروهای حاضر در میدان دیده می‌شد که روایت آن‌ها بسیار دشوار است.»
این خبرنگار اعزامی با جمع‌بندی تجربه خود تأکید کرد: «حضور مردم در خیابان و آنچه در روزهای ابتدایی جنگ شکل گرفت، یک حرکت خودجوش مردمی بود. دشمن شاید بسیاری از محاسبات نظامی را انجام داده بود، اما احساسات، غیرت و همراهی مردم ایران را به‌درستی محاسبه نکرده بود.»
در بخش دیگری از این نشست، تصویر به کمک روایت آمد.
وحید بیات، عکاس اعزامی، درباره نقش تصویر در جنگ روایت‌ها گفت: «حضور خبرنگاران و عکاسان در صحنه، نقش مهمی در خنثی‌سازی روایت‌های جعلی و انتقال واقعیت جنگ به افکار عمومی داشت.»
او افزود: «در جریان برخی حوادث، تصاویری در فضای مجازی منتشر می‌شد که تلاش داشت واقعی بودن صحنه‌ها را زیر سؤال ببرد، اما حضور خبرنگاران حرفه‌ای، عکاسان و مستندسازان در کنار نیروهای امدادی باعث شد روایت واقعی میدان از چند زاویه متفاوت ثبت و منتشر شود.»
بیات با توصیفی ملموس از صحنه‌ها ادامه داد: «در روزهای جنگ، صحنه‌های تلخ و در عین حال کم‌نظیری از همدلی مردم دیده می‌شد؛ از امدادرسانی نیروهای جهادی و هلال احمر تا حضور مردم در خیابان‌ها، با وجود خطر حملات و انفجارها.»
او گفت: «بسیاری از تصاویر ثبت‌شده، تنها یک قاب خبری نبود، بلکه روایت انسان‌هایی بود که در سخت‌ترین شرایط کنار یکدیگر ایستاده بودند.»
این عکاس اعزامی درباره تجربه شخصی خود نیز افزود: «تلخ‌ترین و سخت‌ترین لحظات عکاسی من در شهر میناب رقم خورد؛ جایی که از لحاظ روحی شرایط سخت و سنگینی را تجربه کردم و میناب به عینه مرز بین حق و باطل را مشخص می‌کرد.»
در ادامه، به روایت خیابان در شب‌های جنگ پرداخته شد؛ جایی که شهر چهره دیگری داشت.
عفت رضوی، خبرنگار روایتگر حضور شبانه مردم، گفت: «در شب‌های بحران، مردم فارغ از تفاوت دیدگاه‌ها کنار یکدیگر ایستادند و تلاش کردند با همدلی و همراهی، فضای اجتماعی را آرام نگه دارند.»
او با اشاره به نقش نسل جوان افزود: «حضور نوجوانان و جوانان در فضای اجتماعی این روزها، فقط حضور ظاهری نبود؛ بسیاری از آن‌ها در دل همین شب‌ها مسئولیت‌پذیری، وطن‌دوستی و کار جمعی را تجربه کردند.»
رضوی ادامه داد: «یکی از مهم‌ترین روایت‌های این روزها، حمایت متقابل مردم از یکدیگر بود. در موضوعات مختلف اجتماعی، مردم تلاش می‌کردند به جای تقابل، با گفت‌وگو و همراهی فضا را مدیریت کنند.»
او در پایان تأکید کرد: «مردم در این روزها نشان دادند که در کنار همه مشکلات معیشتی و اقتصادی، همچنان پای کار کشور و کنار یکدیگر هستند و انتظار دارند مسئولان نیز برای کاهش مشکلات اقتصادی و معیشتی، همراهی بیشتری با مردم داشته باشند.»
در بخش پایانی این مراسم با اهدای لوح تقدیر از راویان دومین نشست پاتوق همبستگی مردم و رسانه در خانه خلاق و نوآوری محتوای دیجیتال نیتک با حضور مدیرکل فرهنگی استانداری و سرپرست اداره کل روابط عمومی استانداری تقدیر به عمل آمد.